Το ψάρι βρωμάει από το κεφάλι ή μαζί τα φάγαμε;

Επειδή δεν υπάρχει περίπτωση να δεχτεί κανείς ότι όταν πάει κάτι στραβά φταίει πάντα ένας και μόνο αποκλειστικά, θα ήταν ορθότερο το παραπάνω ερώτημα να διατυπωθεί λίγο διαφορετικά, δηλαδή με δεδομένο ότι φταίνε τόσο ο λαός όσο και η εξουσία, ποιος από τους δύο φταίει περισσότερο και σε ποιον βαθμό.

Το ερώτημα αυτό απασχολεί πολλούς Έλληνες, κυρίως λόγω της κρίσης, και περισσότερο λόγω της γνωστής ρήσης του Πάγκαλου «μαζί τα φάγαμε», που άμεσα δημιουργεί συνενόχους, στο μερίδιο ευθύνης για την κατάσταση που βιώνουμε όλοι μας τα τελευταία χρόνια, όλους τους Έλληνες. Άλλους λιγότερο, άλλους περισσότερο. Αλλά όλους. Το διευκρίνισε μάλιστα ο ίδιος ο Πάγκαλος, χρησιμοποιώντας το κλασικό παράδειγμα με τον πολίτη που αν και, έστω μία φορά στη ζωή του, δεν έχει ζητήσει απόδειξη από κάποιον επαγγελματία, τότε είναι και αυτός συνυπεύθυνος! Όλοι λοιπόν στο ίδιο τσουβάλι! Σημειώνεται ότι υπάρχει πάντα και η ύπουλη παραδοχή ότι αυτός ο πολίτης δεν έχει το ίδιο μερίδιο ευθύνης, όμως ο στόχος του τσουβαλιάσματος έχει επιτευχθεί.

Επειδή διαφωνώ κάθετα τόσο με την ρήση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, όσο και με την ισοπέδωση του βαθμού ευθύνης και συνενοχής, αλλά και επειδή θεωρώ τον ρόλο της εξουσίας καθοριστικό στην πορεία των κρατών και της ανθρωπότητας εν γένει, θα χρησιμοποιήσω το αγαπημένο μου παράδειγμα, για το οποίο δεν έχω λάβει ακόμα ικανοποιητικό αντίλογο.

Παράδειγμα

Καθώς διδάσκω αρκετά χρόνια στην ανώτατη εκπαίδευση, το παράδειγμά μου βασίζεται σε αυτήν, μαζί με στοιχεία και από άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Ας υποθέσουμε ότι έχουμε δύο διαφορετικά πανεπιστημιακά τμήματα με διαφορετικούς καθηγητές το καθένα. Κάνοντας μια αρχική παραδοχή ότι στατιστικά το δείγμα των φοιτητών δεν θα διαφέρει πολύ τόσο σε ευφυΐα όσο και σε κοινωνικά και ηθικά χαρακτηριστικά, ας εξετάσουμε τις πιθανές συμπεριφορές των φοιτητών των δύο αυτών πανεπιστημιακών τμημάτων, ανάλογα με την στάση του διδάσκοντα.

Κυρίαρχο χαρακτηριστικό του παραδείγματος είναι οι εξετάσεις στο τέλος του κάθε εξαμήνου και οι διαφορετικές συμπεριφορές που ενδεχομένως προκύπτουν.

Στο σημείο αυτό θέλω να κάνω μία παρένθεση σχετικά με την σχέση εξεταστή- εξεταζόμενου, που προέρχεται από την προσωπική μου εμπειρία ως μαθητή στο σχολείο.

Υπήρχε ένας καθηγητής μου αρχαίων ελληνικών στην Γ’ γυμνασίου ονόματι Ρουσσής, ο οποίος είχε διατυπώσει την άποψη ότι η σχέση καθηγητή – μαθητή θα έφτανε στο ανώτατο επίπεδο εμπιστοσύνης όταν θα μας έβαζε να γράψουμε διαγώνισμα και εκείνος θα έφευγε από την αίθουσα και θα μας άφηνε μόνους μας. Αν πράγματι υπήρχε εμπιστοσύνη, δεν θα χρειαζόμασταν επιτήρηση και απλά κανείς δεν θα αντέγραφε από τον συμμαθητή του ούτε από βιβλία ή τετράδια. Θα έγραφε ο καθένας αυτά που γνώριζε σαν σωστός και ευσυνείδητος μαθητής. Οι διαβασμένοι θα αρίστευαν και οι αδιάβαστοι θα αποτύγχαναν.

Στο άκουσμα αυτής της θέσης βίωσα ένα προσωπικό σοκ! Θεωρούσα, και ακόμα θεωρώ, εαυτόν τίμιο, ειλικρινή και με ηθικές αρχές άνθρωπο, όμως φοβόμουν ότι εκείνη την στιγμή, αν μου δινόταν η ευκαιρία, θα εκμεταλλευόμουν τις συνθήκες και θα αντέγραφα (αυτός ο φόβος επιβεβαιώθηκε αργότερα στο πολυτεχνείο όπου όντως αντέγραψα!) .

Κλείνοντας την παρένθεση του γυμνασίου, αλλά παραμένοντας στο βασικό παράδειγμα, θέλω να τονίσω ότι η φυσική ανθρώπινη τάση είναι προς την εύκολη, με λιγότερο κόπο, λύση, επομένως ο ρόλος της εκάστοτε «εξουσίας» είναι να αποτρέπει αυτήν τη συμπεριφορά.

Επανερχόμενος στο παράδειγμα των εξετάσεων ενός πανεπιστημίου υπάρχουν διάφορες πολιτικές που δύναται να εφαρμόσει ο κάθε διδάσκων. Υπάρχουν τα δύο άκρα:

Το ένα της υπερβολικής αυστηρότητας, σύμφωνα με το οποίο υπάρχει αυστηρότατη επιτήρηση των εξετάσεων, με πολλούς ευσυνείδητους επιτηρητές, αυστηρά καθορισμένους κανόνες χρήσης συσκευών (τηλεφώνων, υπολογιστών τσέπης κτλ), παραδειγματική και αυστηρή τιμωρία οποιασδήποτε προσπάθειας αντιγραφής ή συνομιλίας κτλ. Είναι χαρακτηριστικά τα παραδείγματα πανεπιστημίων του εξωτερικού όπου αν συλληφθεί φοιτητής να αντιγράφει στις εξετάσεις μπορεί να απομακρυνθεί από το ίδρυμα ή ακόμα και να του απαγορευτεί η εγγραφή σε άλλα πανεπιστήμια!

Από την άλλη υπάρχει το άκρο της υπερβολικής χαλαρότητας και επιείκειας. Έχω ζήσει (δυστυχώς) τέτοια παραδείγματα κατά την φοίτησή μου στο πολυτεχνείο, όπου σε ορισμένα μαθήματα δεν υπήρχε κανένας απολύτως έλεγχος κατά τη διάρκεια των εξετάσεων. Βιβλία, σημειώσεις, σκονάκια, κινητά τηλέφωνα, ακόμα και τα ίδια τα γραπτά να κυκλοφορούν μεταξύ των φοιτητών. Ο θόρυβος από τις συνομιλίες να είναι τόσο μεγάλος που να χρειάζεται να φωνάζεις για να ακουστείς και γενικότερα η εικόνα του αμφιθεάτρου θύμιζε διάλειμμα και όχι εξετάσεις. Μάλιστα επειδή η φήμη των συνθηκών αυτών εξετάσεων προηγείτο, το μεγαλύτερο πρόβλημα των φοιτητών ήταν το να βρεθεί συνάδελφός τους από τον οποίο θα μπορούσαν να αντιγράψουν, καθώς όλοι σχεδόν είχαν έρθει απροετοίμαστοι!!

Όσο ακραία και να φαίνονται τα δύο αυτά παραδείγματα, είναι αληθινά και λάμβαναν χώρα στο ίδιο ίδρυμα και στην ίδια σχολή. Τα έχω βιώσει τσι. ﷽﷽﷽﷽﷽ν άνθρωπο να λειτουργεθεκαι τα δύο ως φοιτητής μαζί με τους συμφοιτητές μου και παρόλο που εμείς ήμασταν οι ίδιοι άνθρωποι, οι συμπεριφορές μας καθορίζονταν από τον διδάσκονται και από τις επικρατούσες συνθήκες.

Στα μαθήματα με αυστηρή επιτήρηση αναγκαζόμασταν να διαβάσουμε, να κάνουμε τις σχετικές εργασίες και γενικότερα να ήμαστε κατάλληλα προετοιμασμένοι, ενώ αντίθετα στα «χαλαρά», περιμέναμε να αντιγράψουμε και να την «βγάλουμε καθαρή». Οι ίδιοι άνθρωποι ακριβώς.

Ναι, αναγνωρίζω ότι στην δεύτερη περίπτωση φταίμε και εμείς. Ο σωστός φοιτητής δεν πρέπει να αντιγράφει, να κλέβει κτλ, αλλά αντίθετα να μελετά και να είναι συνεπής, άσχετα με τις συνθήκες. Δυστυχώς, όπως ανέφερα και προηγουμένως, η ανθρώπινη φύση δεν επιτρέπει στον άνθρωπο να λειτουργεί έτσι. Οι περισσότεροι λειτουργούμε με βάση την φιλοσοφία ότι όσο πιο χαλαρό μας αφήνουν το σκοινί, τόσο πιο πολύ θα απομακρυνθούμε και η σοφή παροιμία «δώσε θάρρος στο χωριάτη και θ’ ανέβει στο κρεβάτι» τα λέει όλα!

Αναγνωρίζω, βεβαίως, ότι υπάρχουν οι εξαιρέσεις στον κανόνα, τόσο οι θετικές όσο και οι αρνητικές. Δηλαδή, υπάρχουν συνειδητοποιημένοι φοιτητές, με ισχυρή αίσθηση καθήκοντος και με αυξημένο ήθος, οι οποίοι, άσχετα με τις συνθήκες, δεν υπάρχει περίπτωση να αντιγράψουν ούτε να συνομιλήσουν με άλλους συναδέλφους τους. Παράλληλα υπάρχουν και οι αρνητικές εξαιρέσεις με φοιτητές οι οποίοι ακόμα και αν τους έχεις αστυνομικούς και απειλούνται με βαρύτατες ποινές, πάντα θα προσπαθούν να «κλέψουν» και να κερδίσουν κάτι παραπάνω. Και οι δύο ακραίες περιπτώσεις, όμως, δεν αποτελούν τον κανόνα και δεν ακυρώνουν την γενικότερη συμπεριφορά της μάζας.

Κλείνοντας το παράδειγμα των πανεπιστημιακών εξετάσεων, θα το μεταφέρω στο γενικότερο πλαίσιο του τμήματος και του ιδρύματος. Με άλλα λόγια ας κάνουμε μια φανταστική προσομοίωση του «αυστηρού» και του «χαλαρού» καθηγητή σε γενικότερο επίπεδο πανεπιστημιακού τμήματος, δηλαδή να φανταστούμε το «αυστηρό» τμήμα που στελεχώνεται από «αυστηρού» καθηγητές και το «χαλαρό» με «χαλαρούς» καθηγητές. Αν πάμε ένα βήμα παραπέρα, σε επίπεδο ιδρύματος, μπορούμε εύκολα να φανταστούμε πως θα λειτουργεί ένα «αυστηρό» πανεπιστήμιο και πως ένα «χαλαρό»! Μην ξεχνάμε ότι και στα δύο ιδρύματα το δείγμα φοιτητών είναι παρόμοιο αν όχι το ίδιο.

Ποια η ευθύνη των φοιτητών για την φήμη του ιδρύματός τους;

Υπάρχει, σίγουρα. Αλλά πως μπορεί κανείς να την καθορίσει; Είναι μεγάλη; Ποια η ευθύνη των καθηγητών; Σίγουρα μεγαλύτερη. Αλλά πόσο;

Σύμφωνα με το παραπάνω παράδειγμα η απάντηση που εγώ δίνω είναι ότι η ευθύνη των καθηγητών-διοίκησης είναι τεράστια και των φοιτητών ελάχιστη, αφού οι ίδιοι φοιτητές σε διαφορετικές συνθήκες λειτουργούν τελείως διαφορετικά! Την ευθύνη την έχει αυτός που έχει την εξουσία και την ισχύ. Το γεγονός ότι και ο φοιτητής έχει ένα μερίδιο ευθύνης (επιμένω πολύ μικρό) δεν αλλάζει ούτε ελαφραίνει τον ρόλο του ασκούντος την εξουσία.

Επομένως, αν αντιστοιχίσουμε το παράδειγμα αυτό με την κοινωνία, θεωρώντας ότι το πανεπιστήμιο είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας, γίνεται σαφές ότι στο ερώτημα που μας βασανίζει τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, δηλαδή στο «Τις πταίει;», η απάντηση είναι οι διοικούντες. Αυτοί που αποφασίζουν για τις τύχες των λαών είναι οι ηγέτες τους, η πολιτική εξουσία φέρει το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης και παρόλο που κανείς μπορεί να βρει πολλές διαφορές μεταξύ πανεπιστημίων και κοινωνίας, οι ρόλοι εξουσιαζόμενου και εξουσιαστή δεν αλλάζουν δραματικά.

Μόνο όταν συμφωνήσουμε συλλογικά στο ποιος φταίει θα μπορέσουμε να δούμε τις πιθανές λύσεις για να βγούμε από το αδιέξοδο. Όσο πιστεύουμε ότι φταίει ο λαός (σίγουρα μεγάλο μέρος του έχει βαρύτερες ευθύνες) τότε δεν υπάρχει περίπτωση να σωθεί η χώρα. Ο λαός δεν αλλάζει και ακόμα και αν δεχτούμε ότι μπορεί να αλλάξει αυτό θα χρειαστεί πάρα πολύ χρόνο. Ο λαός όμως μπορεί να προσαρμόζεται στις συνθήκες και να ακολουθεί το «ρεύμα». Την πορεία του ρεύματος μπορούν να την επηρεάσουν καθοριστικά οι εξουσίες της κοινωνίας όπως είναι η νομοθετική, η εκτελεστική, η δικαστική και φυσικά τα ΜΜΕ.

Όσο πιστεύουμε ότι είναι δυνατό να μας βγάλουν από την κρίση εκείνοι που μας οδήγησαν σε αυτήν, δεν έχουμε καμία ελπίδα. Αν δεν καθοριστούν τα μερίδια ευθύνης ορθά, δεν υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες εύρεσης αποτελεσματικών λύσεων. Στις ευθύνες του λαού θα τοποθετούσα χωρίς αμφισβήτηση την ευθύνη της επιλογής των ηγετών του και την αδιέξοδη ψήφιση κομμάτων και πολιτικών που αποδεδειγμένα είναι τουλάχιστον ανεπαρκή και αναποτελεσματικά, όμως με αυτόν τον τρόπο θα καταλήξουμε πάλι στους ηγέτες.

Επιστρέφοντας στην γνωστή ρήση του αντιπροέδρου της κυβέρνησης «Μαζί τα φάγαμε» μπορώ να αποδεχτώ τις ευθύνες μερίδας του λαού που ζήτησε ρουσφέτια ή συμμετείχε σε παράνομες δραστηριότητες και υπεξαιρέσεις δημοσίου χρήματος, όμως αυτές οι περιπτώσεις δεν  έχουν μαζικό χαρακτήρα και σε τελική ανάλυση είναι ρόλος του κράτους να μην επιτρέπει τέτοια φαινόμενα.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα, πάλι του αντιπροέδρου (τυχαίο;), όπου όταν τον ρώτησαν γιατί δεν κάνει κάτι το κράτος για να περιορίσει το φαινόμενο των μαύρων που πουλούν «μαϊμούδες», η απάντησή του ήταν ότι φταίει ο κόσμος που αγοράζει! Αν δεν αγόραζε ο κόσμος, τότε οι μαύροι θα αναγκάζονταν να σταματήσουν να πουλάνε! Ολική ακύρωση του ρόλου του κράτους! Νομίζω ότι είναι ενδεικτική η δήλωση αυτή σε σχέση με τον τρόπο σκέψης του συγκεκριμένου ανθρώπου, αλλά και το πνεύμα που διέπει την διάσημη πλέον δήλωση.

Στην μαφία ένας τσιλιαδόρος που θα πάρει κάποια ψίχουλα για τις «υπηρεσίες» που προσφέρει, έχει σίγουρα τις ευθύνες του στο έγκλημα. Όμως αν θέλουμε να πάψει η εγκληματικότητα πρέπει να αναζητήσουμε τους εγκεφάλους, αυτούς που καθορίζουν το παιχνίδι. Αν τιμωρηθεί ο τσιλιαδόρος δεν θα εξαφανιστεί η μαφία.  

Ο βασικότερος λόγος που τα γράφω όλα αυτά είναι το γεγονός ότι έχω κουραστεί να βλέπω να μιλούν για την ανάγκη μεταρρυθμίσεων, κάθαρσης, διαφάνειας, αξιοκρατίας κτλ., όλοι εκείνοι που ποτέ δεν εφάρμοσαν τίποτα από αυτά, αλλά αντίθετα ήταν οι υπεύθυνοι για την σήψη και την παρακμή της χώρας και ταυτόχρονα να επιχειρείται μια προσπάθεια κατασκευής συνενόχων στο έγκλημα. Συνέχεια κυκλοφορεί αρθρογραφία για την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας των Ελλήνων, για την συμπεριφορά τους, για το πως οι ίδιοι «ανάγκαζαν» τους πολιτικούς να τους ικανοποιούν ρουσφέτια, για τη συμμετοχή πολιτών σε σκάνδαλα και διαφθορά κτλ. Δεν διαφωνώ. Όμως με συνένοχο τον λαό, τους πολίτες, γενικώς και αορίστως η διοίκηση θεωρεί ότι έχει ελαφρυντικά, επομένως δικαιολογημένα περισσεύει το θράσος της για να τολμά να ζητά ξανά την εξουσία.

Η επιθυμητή αλλαγή νοοτροπίας των πολιτών μπορεί να έρθει μόνο μέσω της αλλαγής των ηγεσιών. Οι πολίτες μόνοι τους μπορούν να δημιουργήσουν κινήματα, τάσεις και να λαμβάνουν δημιουργικές πρωτοβουλίες, όμως οι εμπνευσμένοι ηγέτες είναι που οδηγούν τους λαούς στην πρόοδο.

Παγίδες του Πάγκαλου

Η παγίδα της αλήθειας αυτών που λέει.

Είμαι από εκείνους που πάντα προσπαθούν να δουν την αλήθεια μιας πρότασης, ανεξάρτητα από το ποιος την διατυπώνει.

Στην πολιτική, όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Προσοχή. Δεν ακυρώνω την αλήθεια της πρότασης, απλά ισχυρίζομαι ότι χρειάζεται να βλέπουμε κάποιες παραμέτρους και κάποιες συνθήκες υπό τις οποίες γίνεται η διατύπωση αυτής της αλήθειας. Με άλλα λόγια, ποιος την διατυπώνει, πότε την διατυπώνει και γιατί την διατυπώνει.

Ο αντιπρόεδρος (ένας εκ των δύο) της κυβέρνησης έχει κάνει κατά καιρούς διάφορες δηλώσεις που έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και πόλωση. Θα σταθώ σε δύο από αυτές, γιατί θεωρώ ότι διαπνέονται από το ίδιο ακριβώς πνεύμα, εξυπηρετούν την ίδια σκοπιμότητα και βεβαίως έχουν τεράστιο ποσοστό αληθείας μέσα τους. Στο τελευταίο βρίσκεται και η μεγάλη παγίδα.

Οι δηλώσεις του αντιπροέδρου που θα μας απασχολήσουν είναι η γνωστή «μαζί τα φάγαμε» και η πιο πρόσφατη «οι ελεύθεροι επαγγελματίες κλέβουν μόνιμα το κράτος». Σε αυτές τις δύο δηλώσεις θα ήθελα να προσθέσω και την επίσης δημοφιλή «οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι κοπρίτες», αλλά την εντάσσω περισσότερο στην πρώτη δήλωση.

Ξεκαθαρίζω ξανά ότι όλες αυτές οι δηλώσεις, παρά την έντονη γενίκευση που τις χαρακτηρίζει, περιέχουν μεγάλες αλήθειες. Δε νομίζω ότι υπάρχει Έλληνας που να αμφιβάλλει ότι οι πολιτικοί δέχονταν και δέχονται ακόμα τεράστιες πιέσεις για διορισμούς στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, στις οποίες ενέδιδαν και ενδίδουν με συνέπεια να δημιουργηθεί ένα τεράστιο και αναποτελεσματικό κράτος. Με βάση τις εξηγήσεις του αντιπροέδρου για τη δήλωση «μαζί τα φάγαμε», σύμφωνα με τις οποίες εννοούσε αυτούς ακριβώς τους διορισμούς, η εγκυρότητα της φράσης του αυτής είναι προφανής. Συνδυάζεται μάλιστα άψογα με την άλλη φράση σχετικά με τους «κοπρίτες δημοσίους υπαλλήλους». Είναι σαφές ότι όταν προσλαμβάνεις παραπάνω προσωπικό από αυτό που είναι απαραίτητο, το πλεονάζον, μη έχοντας αντικείμενο, θα συμπεριφέρεται ως κοπρίτης. Αντίστοιχη είναι η αλήθεια της δήλωσης για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Δεν περίμενε κανείς τον Πάγκαλο για να ενημερωθεί ότι οι υδραυλικοί, οι ηλεκτρολόγοι, οι δικηγόροι, οι μηχανικοί, οι γιατροί κτλ, δεν κόβουν αποδείξεις ή κόβουν για ποσά πολύ μικρότερα των πραγματικών. Αναγνωρίζοντας ότι οι παραπάνω δηλώσεις είναι ισοπεδωτικές και περιλαμβάνουν άδικες γενικεύσεις, καθώς υπάρχουν πολλοί φιλότιμοι και τίμιοι δημόσιοι υπάλληλοι που επωμίζονται τον μεγαλύτερο όγκο της δουλειάς, όπως και σεβαστός αριθμός ελευθέρων επαγγελματιών που κόβουν απόδειξη ή απλά έχουν πραγματικά πολύ μικρά εισοδήματα (π.χ. νέοι ελεύθεροι επαγγελματίες που εργάζονται ως υπάλληλοι, αλλά αμείβονται με μπλοκάκι), είναι γεγονός ότι είναι αληθείς.

Επομένως, δεν είναι παράλογο να πει κανείς «δίκιο έχει ο Πάγκαλος, έτσι είναι τα πράγματα, επιτέλους κάποιος που το δήλωσε δημοσίως». Πράγματι έτσι είναι τα πράγματα. Όμως ας δούμε λίγο τις παραμέτρους για τις οποίες μιλήσαμε πιο πάνω.

Πότε τα είπε; Ποιος τα είπε αυτά; Γιατί τα είπε;

Χωρίς να ακυρώνουμε την εγκυρότητα των προτάσεων, ας την αγνοήσουμε προσωρινά και ας απαντήσουμε στα ερωτήματα ένα-ένα.

Πότε τα λέει; Τα λέει σε μία πάρα πολύ δύσκολη εποχή για τη χώρα. Ζούμε στιγμές όπου ζητείται από τους πολίτες να αλλάξουν άρδην τον τρόπο ζωής τους. Να υποβαθμίσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής τους. Εποχές που καταλύονται κεκτημένα αιματηρών και βίαιων αγώνων. Εποχές όπου η Ελλάδα έχει ανάγκη να αλλάξει νοοτροπία για να βγει από το τέλμα στο οποίο έχει περιέλθει. Δεν ειπώθηκαν κάποια άλλη χρονική στιγμή, αλλά τώρα. Ο Πάγκαλος ήταν υπουργός και σε προηγούμενες κυβερνήσεις, αλλά δεν έκανε τότε κάποια δήλωση σχετικά με το πόσο κλέβουν οι ελεύθεροι επαγγελματίες.

Έχουμε εντοπίσει, λοιπόν, το χρονικό πλαίσιο των δηλώσεων.

Ποιος τα είπε; Τα είπε ένας άνθρωπος που βρίσκεται στις πιο σημαντικές θέσεις ευθύνης του κράτους τα τελευταία τριάντα χρόνια. Από βουλευτής και υφυπουργός, μέχρι υπουργός και αντιπρόεδρος σε ποικίλα πόστα, έχοντας πάρα πολλές ευκαιρίες να εφαρμόσει τις πολιτικές του και διαθέτοντας μεγάλη εξουσία και την εμπιστοσύνη τόσο των ψηφοφόρων του όσο και των εκάστοτε πρωθυπουργών. Η ευθύνη του για την παγίωση και διατήρηση των φαινομένων που περιγράφει είναι ομολογούμενη και τεράστια. Δεν παραγνωρίζω την ευθύνη των πολιτών, όμως η αυτή εκείνου που έχει το μαχαίρι έχει και το καρπούζι είναι ασύγκριτα μεγαλύτερη.

Καθορίσαμε, λοιπόν, και το πρόσωπο.

Για να απαντήσουμε το τρίτο ερώτημα, θα χρειαστούμε τη βοήθεια που θα μας προσφρουν ﷽﷽﷽﷽﷽ τη βοήθεια που μας προσφπέρουν οι δύο προηγούμενες απαντήσεις. Με βάση το ποιος κάνει τις συγκεκριμένες δηλώσεις και το πότε τις κάνει είναι σχετικά εύκολο να δει κανείς τον λόγο για τον οποίο τις κάνει. Απλώς για να δημιουργήσει συνενόχους στο έγκλημα το οποίο διέπραξε! «Μαζί τα φάγαμε», όχι μόνος μου! Νομίζω ότι δεν είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς ότι το μαζί σχετίζεται με την πολιτική εξουσία από την μία πλευρά και τους πολίτες από την άλλη. Δεν εννοεί μόνο τον εαυτό του και τους πολίτες και καλά κάνει. Και εγώ όταν αναφέρομαι στον Πάγκαλο αναφέρομαι στην εκάστοτε πολιτική εξουσία που έχει λειτουργήσει με τον τρόπο αυτό και έχει χρησιμοποιήσει τις πρακτικές που όλοι γνωρίζουμε.

Η δημιουργία συνενόχων είναι επομένως το κίνητρο για τις δηλώσεις αυτές. Είσαστε και εσείς στο παιχνίδι. Δεν είμαστε μόνοι μας. Δεν έχει σημασία πόσα φάγατε εσείς, πολλά, λίγα ή αν φάγατε λιγότερα από εμάς. Όχι, φάγατε και εσείς, άρα είστε το ίδιο υπεύθυνοι. Άσπρο ή μαύρο. Έφαγες δεν έφαγες. 

Στα δικαστήρια υπάρχει διαβάθμιση των εγκλημάτων και αντιστοίχως των ποινών. Υπάρχουν ελαφρυντικά. Άλλο να περάσει ένα φορτηγό με κόκκινο φανάρι και 80χλμ/ώρα μια διασταύρωση με λεωφόρο και να παρασύρει αυτοκίνητα, δίκυκλα και πεζούς και άλλο να περάσει ένα μηχανάκι με κόκκινο αργά και προσεκτικά ένα δρόμο χωρίς κίνηση. Για μερικούς και στις δύο περιπτώσεις οι οδηγοί παρανόμησαν άρα είναι το ίδιο ένοχοι. Σύμφωνοι, και οι δύο έκαναν την ίδια παράβαση, αλλά η ανευθυνότητα και οι συνέπειες δεν είναι οι ίδιες.

Με τη λογική αυτή οι συνένοχοι που επικαλείται ο αντιπρόεδρος υπάρχουν και είναι και αυτοί ένοχοι. Αλλά σε ποιον βαθμό; Σίγουρα ασύγκριτα μικρότερο με αυτόν της πολικής εξουσίας και εδώ ακριβώς είναι το κλειδί της παγίδας του Πάγκαλου.

Αναφέρεται σε υπαρκτές ευθύνες του λαού (του τμήματος εκείνου που τον ψήφισε βέβαια) θεωρώντας ότι έτσι μειώνονται οι δικές του και προετοιμάζοντας το κλίμα για τα σκληρά και άδικα μέτρα που λαμβάνονται και θα ληφθούν σε βάρος του λαού (είτε τον ψήφισε είτε όχι). Τα μέτρα αυτά έχουν τον χαρακτήρα ποινής. Περάσατε καλά (όλοι σας), δεν σας άξιζε και τώρα θα υποστείτε τις συνέπειες εσείς, γιατί εμείς δεν πρόκειται να υποστούμε καμία, ακόμα και αν φταίξαμε πολύ περισσότερο από εσάς. Άλλωστε κάπως πρέπει να εξηγηθεί το γεγονός ότι παρουσιονται ﷽﷽﷽﷽γηθετος  μέτρα που λαμπολυργάζονται ως σωτήρες εκείνοι που οδήγησαν τη χώρα σε αυτήν την κατάσταση.

Πρόσφατα έκανε και μία ακόμα ανεκδιήγητη δήλωση. Δεν έχει λέει να πληρώσει το χαράτσι του Βενιζέλου για τα ακίνητα. Πολλοί θεώρησαν ότι το είπε ειρωνικά. Εμένα δεν μου φάνηκε να κάνει καθόλου χιούμορ. Χιούμορ έκανε στο τμήμα της δήλωσης που αναφερόταν στην ενδεχόμενη σύλληψή του από τον Βενιζέλο, αν δεν το πληρώσει. Όπως και να ‘χει είναι τουλάχιστον άστοχη δήλωση και δεν πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί που θεωρούν ότι δεν έχει τα χρήματα, είναι όμως ενδεικτική της αλαζονείας και του γενικότερου ήθους του.

Κλείνοντας θέλω να επαναλάβω κύριο αίτιο της στάσης μου απέναντι στον Πάγκαλο, είναι η ασυμφωνία των λεγομένων του με τη συμπεριφορά του και η δημιουργία εντυπώσεων.  Πιστεύω ότι ενισχύω την εγκυρότητα της θέσης μου με ένα ακραίο, αλλά ενδεικτικό παράδειγμα. Αν ο Μάκης Ψωμιάδης κάνει τη δήλωση « Το ελληνικό ποδόσφαιρο, αγαπούλες μου, μαστίζεται από την ανάμειξη σε αυτό ανθρώπων του υποκόσμου και αμφισβητούμενης φερεγγυότητας και ήθους, που στήνουν παιχνίδια, εξαγοράζουν διαιτητές, δωροδοκούν δικαστές και μισθοδοτούν ταραχοποιούς οργανωμένους οπαδούς», θα βγει κανείς να πει μπράβο στον Μάκη που είπε τις αλήθειες;